Diagnostyka molekularna w alergii na pokarmy


 
Kwartalnik pod patronatem Polskiego Towarzystwa Zwalczania Chorób Alergicznych


 

 

Prof. dr hab. n. med. Zbigniew Bartuzi

Diagnostyka molekularna w alergii na pokarmy

 
 

Bartuzi Z.: Diagnostyka molekularna w alergii na pokarmy. Alergia, 2017, 3; 13-17


Techniki diagnostyki molekularnej mają praktyczne zastosowanie w alergologii od ponad 10 lat. W pracy omówiono znaczenie diagnostyki komponentowej w rozpoznawaniu alergii pokarmowej. W oparciu o najnowszą literaturę przedstawiono korzyści wynikające z zastosowania diagnostyki molekularnej w rozpoznawaniu alergii pokarmowej oraz ograniczenia w stosowaniu tej metody.

Jedną z głównych zalet tej metody jest uzyskanie informacji na temat możliwości wystąpienia reakcji krzyżowych, dotyczących alergenów wziewnych i pokarmowych, wykazujących podobieństwo strukturalne w obrębie epitopów. Metoda ta jest nowoczesnym uzupełnieniem dotychczasowej diagnostyki alergologicznej zasługującą na jej rozpowszechnienie. Dostarcza szczegółowych informacji na temat alergizujących komponentów na poziomie molekularnym, pozwalając na lepsze zrozumienie występujących objawów i indywidualizację postępowania w leczeniu pacjenta.
 
Diagnostyka alergii na pokarmy jest jednym z największych wyzwań jakie stoją przed współczesną alergologią. Nie ma bowiem w chwili obecnej jednego, uniwersalnego narzędzia badawczego, którego zastosowanie w każdym przypadku pozwala odpowiedzieć na pytanie jakie są powody występujących dolegliwości. Te trudności i problemy związane z diagnostyką wynikają z szeregu przyczyn. Należy do nich niewątpliwie różny mechanizm patogenetyczny leżący u podstaw występujących dolegliwości. Czasami współwystępowanie mechanizmów immunologicznych i nieimmunologicznych. który wymagają często stosowania różnych narzędzi badawczych. Do innych czynników zalicza się różnorodność spożywanych pokarmów, współwystępowanie nadwrażliwości na wiele składników pokarmowych, różne drogi przenikania alergenów pokarmowych, zmienność siły uczulającej pokarmów (potrawy przetworzone). Należy również pamiętać, że sposób przechowywania pokarmów może decydować o wystąpieniu reakcji (np. żywność foliowana). Istotne z punktu widzenia prowadzonej diagnostyki alergologicznej jest także obecność kofaktorów decydujących o wystąpieniu bądź nie w określonych okolicznościach reakcji alergicznej. Ich istotną rolę potwierdzają ostatnio publikowane badania, gdzie stwierdzono ich udział w reakcji alergicznej aż w połowie zdarzeń u osób dorosłych i 23% u dzieci. Wreszcie coraz powszechniej występujące zjawisko reakcji krzyżowych, które jak sugerowano na ostatnim Kongresie EAACI zmienia oblicze nadwrażliwości na pokarm zwłaszcza u osób dorosłych. Wymaga to nie tylko wiedzy dotyczącej interakcji poszczególnych molekuł alergenowych, ich swoistości i specyfiki ale także zastosowania niezwykle precyzyjnych, nowoczesnych narzędzi badawczych.

Postępy jakie dokonały się w ostatnich dwóch dekadach, dotyczące biochemii, genetyki, immunologii, inżynierii genetycznej przełożyły się również na opracowanie nowych metod w zakresie diagnostyki alergologicznej. Minęło 50 lat od odkrycia immunoglobulin IgE, która od czasu genialnego odkrycia Praunitz’a i Kustner’a przez prawie 40 lat była określana „tajemniczą reaginą”. Późniejsze badania pozwoliły określić swoistość produkowanych przeciwciał i były niewątpliwie postępem w diagnostyce nadwrażliwości na pokarm. Prawdziwym jednak krokiem milowym było wprowadzenie nowych metod molekularnych, opartych na postępach w zakresie inżynierii genetycznej, które stanowią już dziś jedno z podstawowych narzędzi badawczych. Pierwsze prace w tym zakresie zostały opublikowane pod koniec ubiegłego wieku przez R. Valenta [1]. Dla prawidłowego zrozumienia molekularnej diagnostyki alergii jest konieczność poznania właściwości alergenów.

Alergenem może być każda struktura zawierająca białko. Niezwykle istotne jest aby wiedzieć, że potencjalne źródło alergenu składa się z tysięcy molekuł, z których tylko niektóre mają istotne znaczenie kliniczne [ 2, 3, 4 ]. Te z nich, które zdolne są do wywołania reakcji alergicznej mają swoją charakterystyczną specyfikę i swoistość. Są oporne bądź nie na działanie temperatury, soków trawiennych, są zdolne lub nie do wywoływania ciężkich reakcji anafilaktycznych czy też reakcji krzyżowych.




________________________________
Pełny tekst artykułu dostępny na www.alergia.org.pl